De Tweede Wereldoorlog is niet alleen een hoofdstuk in de geschiedenisboeken. Voor computerspecialisten is het ook de periode waarin Alan Turing en zijn collega’s de Enigma-code wisten te doorbreken. Een paar berichten uit die tijd bleven echter decennialang onopgelost. Recent lukte het twee hedendaagse AI-modellen om twee van die berichten alsnog te ontcijferen.

Wat is er precies gebeurd?

Een ontwikkelaar, Carter Leffen, vroeg OpenAI’s nieuwste model, genaamd Astra, om in een database met Enigma-berichten te zoeken naar een onopgelost bericht en dat te ontcijferen. Het model deed zelfstandig archiefonderzoek, vond contextuele aanwijzingen, bouwde een simulatie van de Enigma-machine en wist uiteindelijk de oorspronkelijke leesbare tekst (de plaintext) te reconstrueren van een bericht dat onderzoekers sinds 2005 niet konden kraken.

Leffen zette ook een interactieve website online waarin het hele probleem en de oplossing worden uitgelegd. Daarmee maakte hij het proces inzichtelijk voor andere onderzoekers en geïnteresseerden.

Wie controleerde de oplossing?

Frode Weirerud, een gepensioneerd elektrotechnisch ingenieur die de website Crypto Cellar beheert met veel archiefmateriaal en een database van Enigma-berichten, controleerde Leffen’s resultaat. Hij bevestigde dat de oplossing klopte en stond erbij stil dat het werk van het model hem “in ontzag” bracht. In zijn woorden gedroeg GPT–6 Astra zich als een zeer professionele cryptanalyticus en archiefonderzoeker.

De logbestanden van het model laten zien dat Astra ook verwijzingen noemde naar berichten uit een ‘private collection’ die niet op Weirerud’s site staan. Het is onduidelijk of het model die bronnen direct kon raadplegen. Mogelijk kwamen die referenties van andere onderzoekers die materiaal online hebben gezet, of van publieke archieven zoals die van de Duitse overheid.

Een tweede doorbraak met een ander model

Kort daarna meldde cryptanalist Jack Willis dat hij met Claude Opus 5, een model van Anthropic, een ander lang onopgelost Enigma-bericht had gebroken. Willis gaf het model meer gerichte aanwijzingen. Daardoor kon Claude gebruikmaken van een bekende handtekening van een officier om het bericht te ontcijferen.

Weirerud bevestigde ook deze tweede oplossing op zijn site. Samen laten de twee vondsten zien dat verschillende moderne taalmodellen vergelijkbare, krachtige resultaten kunnen opleveren als ze de juiste aanwijzingen en toegang tot bronnen krijgen.

Wat is er nog niet opgelost?

Volgens de recent beschikbare gegevens zijn er nog:

• zeven onopgeloste Enigma-berichten,

• en één bericht waarvan de oorspronkelijke tekst bekend is, maar waarvan de code zelf nog niet volledig is verklaard.

Dat aantal kan veranderen nu onderzoekers en modellen verder samenwerken.

Waarom is dit opmerkelijk?

• Deze vondsten laten zien dat AI snel grote hoeveelheden archiefmateriaal kan doorzoeken en verbanden kan leggen die mensen veel langer kosten.

• De modellen combineerden historisch onderzoek, technische simulatie van de Enigma-machine en taalbegrip om tot een oplossing te komen. Voor een menselijke onderzoeker zou hetzelfde werk weken of maanden kunnen vergen.

• De resultaten benadrukken ook het belang van goed gedocumenteerde archieven en samenwerking tussen hobbyonderzoekers, professionele onderzoekers en technische specialisten.

Conclusie

Twee moderne AI-modellen slaagden erin berichten te ontcijferen die lange tijd onopgelost waren. De vondsten zijn gecontroleerd door onafhankelijke archiefonderzoekers en tonen hoe AI historisch onderzoek kan versnellen. Voor nu blijven er nog enkele mysteries over Enigma, maar deze doorbraken maken duidelijk dat die lijst korter kan worden.