In veel bibliotheken ontstaan tegenwoordig workshops waar mensen leren hoe ze functies van kunstmatige intelligentie op hun apparaten uit kunnen zetten. Deelnemers zijn vaak geen techliefhebbers, maar voelen zich overweldigd doordat zulke functies steeds vaker automatisch actief zijn.

Wat gebeurt er?

In een bibliotheek in South Philadelphia vroeg bibliothecaris Charlie Bailey de deelnemers hun telefoon tevoorschijn te halen. Hij liet stap voor stap zien hoe je bijvoorbeeld Apple Intelligence en Gemini kunt uitschakelen. De zaal oogt als een kinderhoek, maar de deelnemers zijn volwassenen die rust en controle willen over hun digitale leven.

Het idee voor deze "Kunstmatige intelligentie vermijden"-workshops kwam van Hannah Cyrus, een bibliothecaris in Maine. Na haar artikel en workshopopzet kregen zij en collega-bibliothecarissen wereldwijd veel berichten met de vraag om materiaal en tips. Dat leidde ertoe dat veel bibliotheken soortgelijke sessies gingen organiseren.

Waarom komen mensen?

Veel deelnemers zeggen dat zij het gevoel hebben dat AI-tools hen worden opgelegd. Ze krijgen suggesties, automatische samenvattingen of schrijfvoorstellen in e-mail en andere apps, terwijl ze die niet willen gebruiken.

De motieven zijn verschillend:

• Sommige mensen willen gewoon geen extra tussenlaag als ze e-mails schrijven of zoeken op internet.

• Anderen maken zich zorgen over privacy en het verzamelen van data.

• Weer anderen vinden het meer een kwestie van keuze: zij willen zelf bepalen welke functies aanstaan.

In de workshops ontstaat er vaak een gevoel van opluchting en saamhorigheid. De deelnemers delen tips met elkaar, zoals kleine instellingen of trucjes om minder AI-gestuurde resultaten te zien. Dat versterkt het idee dat deze sessies meer zijn dan alleen technische instructie: ze geven mensen weer controle.

Wat leer je in zo'n workshop?

De sessies duren meestal een uur en bestaan uit twee delen. Eerst een korte uitleg over wat die slimme functies ongeveer doen en waarom ze in apparaten en diensten verschijnen. Daarna volgt het praktische gedeelte: stap-voor-stap instructies op het scherm waarmee deelnemers hun eigen instellingen kunnen aanpassen.

Wat er precies aan bod komt, verschilt per workshop, maar vaak hoort dit erbij:

• Uitleg over waarom sommige apps of diensten automatisch suggesties geven.

• Hands-on stappen om bepaalde AI-functies uit te schakelen op telefoons of in populaire diensten.

• Demonstraties op een projector zodat iedereen dezelfde stappen kan volgen.

Deelnemers merken soms op dat ze niet per se tegen alle vormen van kunstmatige intelligentie zijn. Ze vinden bijvoorbeeld dat sommige toepassingen, zoals het digitaliseren en doorzoekbaar maken van oude documenten, nuttig kunnen zijn. Het gaat hen vooral om keuzevrijheid: wanneer en hoe die technologie gebruikt wordt.

Wat zegt dit over de rol van bibliotheken?

Bibliotheken verschijnen als laagdrempelige plekken waar mensen terechtkunnen met digitale vragen. Bibliothecarissen zien het als onderdeel van digitale vaardigheden: niet alleen leren hoe iets werkt, maar ook hoe je zelf bepaalt of je het gebruikt.

De populariteit van deze workshops laat zien dat veel mensen behoefte hebben aan eenvoudige, praktische hulp. In sommige gevallen lopen aanmeldingen zo hard dat bibliotheken extra sessies of een livestream moeten organiseren om iedereen te kunnen helpen.

Conclusie

De workshoptrend rond het uitschakelen van functies van kunstmatige intelligentie gaat minder over het verwerpen van technologie en meer over het terugwinnen van keuze en controle. Bibliotheken vervullen een belangrijke rol door dit soort laagdrempelige, praktische hulp te bieden aan mensen die zich anders machteloos voelen tegenover technologie die steeds meer vanzelfsprekend wordt.