SpaceX bouwt naar verluidt een geheime gieterij in Bastrop, Texas, om zelf turbinebladen te gieten. Elon Musk zegt dat dit de productie van gasgestookte turbines met tot 18 maanden kan versnellen. Voor bedrijven die grote datacenters en AI-systemen draaien, kan dat flink schelen. Maar er zitten grote nadelen aan: gascentrales brengen extra vervuiling en gezondheidsrisico’s met zich mee.

Wat bouwt SpaceX en waarom?

SpaceX lijkt een gieterij te maken die gespecialiseerd is in het gieten van bladen en geleiders (van gas-turbines). Deze onderdelen worden normaal door een zeer klein aantal gespecialiseerde bedrijven gemaakt. Het idee van Musk is simpel: door zelf te gieten, kunnen gas­turbines sneller geleverd en geïnstalleerd worden. Dat is aantrekkelijk voor datacenterbedrijven die wachten op stroom om hun AI-systemen te laten draaien.

Belangrijke punten:

• SpaceX en Tesla bouwen veel zonnecapaciteit, maar volgens Musk is gas nog jaren nodig om die installaties te ondersteunen.

• De grootste bottleneck voor nieuwe gas­turbines is het gieten van de bladen en geleiders.

• Als SpaceX die techniek in huis haalt, kunnen turbines eerder operationeel zijn dan wanneer men wacht op externe leveranciers.

Waarom zijn die turbinebladen zo lastig te maken?

De bladen in het heetste deel van een gas­turbine werken bij extreem hoge temperaturen — rond 3.000 tot 3.600 graden Fahrenheit. Dat is ongeveer 1.650 tot 1.980 graden Celsius. Die bladen zijn gemaakt van speciale legeringen en moeten intern worden gekoeld en voorzien van hittewerende lagen.

Wat het extra moeilijk maakt:

• Elk blad moet als één stuk zonder microscheurtjes gegoten worden, vaak als een zogenoemd enkelvoudig kristal. Dat voorkomt dat het metaal onder spanning scheurt.

• Het gieten gebeurt langzaam in een vacuümoven en vereist grote precisie.

• Slechts een paar bedrijven wereldwijd beheersen deze techniek op industriële schaal en zijn nu al volgeboekt.

Door die technische moeilijkheid ontstaan lange levertijden. Als één partij die stap zelf kan doen, valt die vertraging voor een groot deel weg.

Waarom gaat dit over AI en datacenters?

De vraag naar rekenkracht voor AI groeit snel. Dat leidt niet alleen tot tekorten aan chips zoals GPU’s (grafische processors die veel rekenwerk doen), maar ook tot een groot probleem met de elektriciteitsvoorziening. De wereldwijde vraag naar stroom voor datacenters kan volgens prognoses flink toenemen richting 2030. Producenten van turbines zeggen dat hun productie grotendeels is volgeboekt vanwege de vraag naar energie voor deze infrastructuur.

Veel grote techbedrijven kiezen daarom voor hun eigen gasgestookte energievoorziening vlak bij hun datacenters, in plaats van af te wachten tot het elektriciteitsnetwerk capaciteit heeft. Voorbeelden van zulke bedrijven zijn:

• Amazon

• Google

• Meta (Facebook)

• OpenAI

• Microsoft

Deze zogeheten hyperscalers willen vooral snelheid: gas zorgt ervoor dat een datacenter direct online kan, ook als het net niet genoeg levert.

Milieu- en gezondheidszorgen

Meer gas­turbines betekent ook meer uitstoot. Turbines kunnen smogvormende stoffen en giftige chemicaliën zoals formaldehyde uitstoten. Die stoffen hangen samen met astma, luchtwegaandoeningen en bepaalde vormen van kanker.

Voorbeelden uit de praktijk:

• In Memphis draait SpaceXAI sinds 2024 turbines bij een datacenter. De NAACP heeft herhaaldelijk gezegd dat die turbines mogelijk zonder de juiste vergunningen of vervuilingsmaatregelen draaien.

• In Virginia onderzocht een studie voor het Piedmont Environmental Council wat de gezondheidsimpact van één faciliteit met acht permanente turbines kan zijn. De studie gebruikte het EPA-model COBRA en kwam tot schokkende schattingen: de uitstoot kan miljoenen mensen bereiken, met enkele extra vroegtijdige doden per jaar en tientallen miljoenen dollars aan jaarlijkse gezondheidsschade.

Deze effecten vallen disproportioneel op kwetsbare en al zwaar vervuilde gemeenschappen.

Conclusie

Als SpaceX erin slaagt om op grote schaal turbinebladen te gieten, kan dat de bouw van gasgestookte energievoorziening voor datacenters aanzienlijk versnellen. Voor bedrijven die snel AI-capaciteit willen opschalen, is dat aantrekkelijk. Tegelijkertijd betekent het een toename van lokale luchtvervuiling en concrete gezondheidsrisico’s voor omwonenden. De discussie draait dus niet alleen om technologische vooruitgang en snelheid, maar ook om wie de lasten van die vooruitgang draagt en hoe die risico’s worden beperkt.