← Terug naar kennisbank

AI Nieuws

Vrijstelling voor kunstmatige intelligentie op het werk — ook voor niet-gelovigen

Vrijstelling voor kunstmatige intelligentie op het werk — ook voor niet-gelovigen

·

Leestijd: 4 min

Een ambtenaar aan de University of Kentucky heeft toestemming gekregen om geen kunstmatige intelligentie (ook wel AI genoemd) op het werk te gebruiken, op basis van zijn levensbeschouwelijke overtuiging als Humanist. Dit is bijzonder omdat Humanisme geen geloof in een god vereist, maar wel kan leiden tot dezelfde wettelijke beschermingen als religieuze overtuigingen.

Wat is Humanisme?

Humanisme is een levensvisie die zich richt op het welzijn en de ontwikkeling van mensen, zowel persoonlijk als in de maatschappij. Het is niet per definitie tegen religie, maar spreekt vaak mensen aan die sceptisch zijn over een god of het bovennatuurlijke. Humanisten zoeken een ethisch kader dat gebaseerd is op menselijke ervaring, redelijkheid en wetenschap.

De man in dit verhaal, David Durman, omschreef Humanisme als een reeks overtuigingen over hoe mensen met de wereld omgaan en elkaar kunnen helpen tot bloei te komen. Voor hem hoort het actief nadenken en moreel handelen bij die overtuiging. Hij vindt dat overmatig vertrouwen op AI dat vermogen kan aantasten.

Waarom vroeg Durman een vrijstelling aan?

Durman wilde juridische bescherming tegen het verplicht moeten gebruiken van AI op zijn werk. Zijn belangrijkste beweegredenen zijn:

  • Hij vreest dat het gebruik van AI het vermogen van mensen om kritisch en moreel te denken vermindert.

  • Hij ziet risico’s voor banen en inkomsten wanneer AI taken overneemt.

  • Hij noemt de milieukosten van AI als zorgpunt voor mens en planeet.

  • Hij waarschuwt dat AI menselijke creativiteit kan verdringen, wat invloed heeft op cultuur en kunst.

Hij vroeg hulp aan de American Humanist Association (AHA), een organisatie die zich inzet voor seculier humanisme, om te onderzoeken of zijn overtuiging onder de wettelijke beschermingen valt. Zijn verzoek lijkt ingegeven door de wens om nu duidelijkheid te hebben, voordat gebruik van AI op de werkvloer mogelijk verplicht wordt.

Hoe werkte de vrijstelling bij de werkgever?

De University of Kentucky beoordeelt verzoeken om vrijstelling per individuele medewerker. Daarbij kijkt de werkgever naar:

  • welke taken bij de functie horen,

  • of de medewerker zonder AI de kern van het werk kan blijven doen,

  • en of een aanpassing redelijk en uitvoerbaar is.

In Durmans geval concludeerde de universiteit dat zij een aanpassing konden geven, terwijl hij toch de essentiële taken van zijn functie kon blijven uitvoeren. De universiteit gaf aan dat dergelijke regelingen later opnieuw bekeken kunnen worden als technologie of werkverantwoordelijkheden veranderen.

Deze uitkomst is niet standaard voor alle functies. Voor sommige banen, zoals die van softwareontwikkelaars, is het steeds lastiger om zonder AI te werken. Durman werkt als beleidsmedewerker en ondersteunt onderzoekers bij subsidieaanvragen, een rol waarbij hij tot nu toe niet verplicht was AI te gebruiken. Dat maakt zijn situatie gemakkelijker te accommoderen dan die van programmeurs die vrijwel altijd met AI-hulpmiddelen samenwerken.

Wat betekent dit breder?

Durman is een van de eerste publieke voorbeelden van iemand zonder godsgeloof die een werkgerelateerde vrijstelling voor AI kreeg. Hij noemt Erin Maus, een Unitarian Universalist en software-engineer, als inspiratie; zij kreeg eerder vergelijkbare bescherming.

De AHA benadrukt dat bezorgdheid om menselijke waardigheid en de gevolgen van AI in verschillende tradities kan voorkomen — bij mensen met een kerkelijke achtergrond, bij humanisten en anderen. Een juridisch uitgangspunt is dat wetten werknemers beschermen op basis van overtuigingen die vergelijkbaar ernstig zijn als religieuze opvattingen.

Voor werkgevers betekent dit dat zij nu vaker individuele verzoeken moeten afwegen. Zij moeten kijken of een vrijstelling mogelijk is zonder dat het werk wezenlijk wordt belemmerd. Voor werknemers laat het zien dat niet alleen traditionele religies argumenten kunnen aandragen voor aanpassingen op de werkvloer.

Conclusie

Het geval van David Durman illustreert dat bescherming tegen verplicht AI-gebruik niet beperkt is tot mensen met een godsdienstige overtuiging. Levensbeschouwelijke overtuigingen zonder geloof, zoals Humanisme, kunnen in sommige gevallen ook recht geven op vrijstellingen op de werkvloer. Werkgevers bekijken zulke verzoeken per persoon en functie, en besluiten of een aanpassing uitvoerbaar is zonder dat de kern van het werk verloren gaat.

Voor medewerkers betekent dit dat zorgen over de invloed van AI op denken, werk en cultuur serieus genomen kunnen worden. Voor werkgevers brengt het de verantwoordelijkheid met zich mee individuele situaties zorgvuldig en eerlijk te beoordelen.